Polskie megality

Artykuł znajduje się w dziale: Megality by admin on wtorek 7 Kwiecień 2009 at 17:08

Znane w Polsce struktury megalityczne sięgają swoją liczbą kilkuset. Z KPL znamy ich około 400, z KAK około 200. Przypuszcza się, że mogło być ich znacznie więcej, co potwierdza ok. toponomastyka Pomorza Zachodniego i Środkowego. Najbardziej znaną formą megalityczną z obszaru Polski jest grobowiec kujawski, pojawiający się w KPL, który jako podobny mógł występować także w KAK.

Grobowce typu kujawskiego występują najczęściej o zarysie trapezowatym lub jemu podobnym.

Różnicą od europejskiego grobowca megalitycznego jest to, że ziemne kurhany tego typu grobowców nie kryją w sobie komory, a ciało zmarłego grzebane jest w ziemi lub w drewnianej skrzyni.

Kurhany te mają długie boki, lekko wygięte. Najbardziej znane grobowce pochodzą z Pomorza, z miejscowości: Kamień, Nowogard, Zadzko, Pyrzyce, Sławno, Słupsk, Lębork i Łobez ( Z. Krzak, 1994. s. 237).

Nasyp kurhanowy składa się najczęściej z ziemi, rzadziej z gliny czy piasku lub po prostu z samych kamieni (kamieni wymieszanych z ziemią). Niektóre wykazują złożoną budowę (posiadają kamienne jądra, są wielowarstwowe- kolejne warstwy ziemi oddziela kamienny bruk).

Z terenów Pomorza znane są też grobowce o budowie dwuczłonowej- partia czołowa składa się z kamieni, reszta z ziemi, czasami z płaszczem kamiennym lub brukiem w dolnej części.

Często kopce były obramowane dużymi kamieniami, większymi w partii czołowej i malejącymi ku końcowi, co jest charakterystyczne dla opisywanego typu grobowców. Obstawa taka odgraniczała świętą przestrzeń, jak i też zabezpieczała kopiec przez obsunięciem. Rozmiary grobowca typu kujawskiego są różne, od kopców małych (6-7 m długości) do gigantycznych rozmiarów ponad 100m długości. Partia czołowa kopców jest zazwyczaj zorientowana ku wschodowi (lub mniej więcej wschodowi).

W Polsce występują także (z dużym stopniem prawdopodobieństwa) sanktuaria megalityczne. Poświadczono je w kopalni krzemienia w Krzemionkach na Kielecczyźnie (Z. Krzak, 1994, s.251.).

Były one dziełem ludności KPL, a przede wszystkim KAK. Komory były małe, po parę metrów długości i szerokości, o wysokości 150 – 200 cm. Na ścianach komór występowały rysunki węglowe. Prawdopodobnie jedna z komór miała na ścianie płaskorzeźbę w kształcie litery „T” o wysokości około 50 cm.

Uwagę przykuwa też kreskowa postać ludzka siedząca na stołku (tronie), być może wizerunek ten należy uosabiać z Wielką Matką ( Z. Krzak, 1994).

Z obszaru Polski znany jest też megalityczny krąg. Jedyny obiekt taki odkryto w Trzebczu (Pomorze Wschodnie) (Z. Krzak, 1994, s. 252.).

Krąg zbudowano na około pół metrowym nasypie ziemnym. Składa się on z trzech kół współśrodkowych o średnicy 15 m, zbudowanych z różnej wielkości kamieni. Krąg zewnętrzny z 67 małych kamieni, krąg środkowy z 31 większych kamieni i krąg wewnętrzny z 11 największych kamieni. W centrum znajdowały się ułożone w rząd 3 gigantyczne głazy. Datowanie tego obiektu nie jest pewne i budzi wiele zastrzeżeń. Podobieństwo do kręgów z Europy Zachodniej wskazuje jego neolityczne pochodzenie ( Z. Krzak, 1994.).

Łupawa

W tej niewielkie wsi na Pomorzu, w okolicach Słupska znajduje się największe skupisko grobowców megalitycznych w Polsce. Znajduje się tutaj 48 budowli na 19 stanowiskach. Pierwotnie w tym regionie mogło znajdować się około 63 (być może nawet więcej) grobowców KPL, z czego 34 na terenie wsi Łupawa.

Cecha charakterystyczną łupawskich grobowców jest kształt – silnie wydłużony trapez.

Megality te są mniejsze od typu kujawskiego, choć bardzo je przypominają. Ich długości wahają się w granicach 9 – 56m (średnia 24,2m). Wysokość nasypu ziemnego mogła liczyć do 3m w partii czołowej i około 1,5m w okolicy wierzchołka.

Pod kurhanami można znaleźć ciałopalne szczątki ludzkie, gdyż ludność grupy łupawskiej stosowała właśnie ten obrządek grzebania zmarłych, co było wyjątkiem na terenach polskich. Szczątki ludzkie składano w wyodrębnionych, za pomocą kilku większych głazów, częściach grobowca, w grobach skrzynkowych lub w prostokątnych jamach grobowych.

Grobowiec był z reguły przeznaczony dla jednej osoby, jednak zdarzają się grobowce z kilkoma pochówkami lub pochówki tuż obok kurhanu.

 Wyposażenie grobów jest skromne lub też w ogóle nie występuje. Miejsce powstania grobowca był decyzją o znaczeniu strategicznym. Wiadome jest, że grobowce megalityczne ludności KPL były odbiciem organizacji struktury osadniczej. Obiekty te były też traktowane jako symbol prawa danej ludności do danego obszaru.

W mikroregionie łupawskim pojedynczy grobowiec nie wyznaczał centrum poszczególnej grupy regionalnej, lecz granicę strefy eksploatowanej przez większą grupę, zamieszkującą osadę- centrum w Poganicach. Na obszarze mikroregionu łupawskiego występują dwa pierścienie grobowców megalitycznych, co może świadczyć o tym, że grupa zamieszkująca była bardzo zjednoczona i potężna. Dominował w niej tradycjonalizm i konserwantyzm. Z jednej strony pierścienie te oznaczały prawo do danego terytorium, z drugiej zaś chęć odcięcia się od wszystkiego, co obce ( J. Wierzbicki, 2003.).

Henryków

W okolicach Henrykowa na Przedgórzu Sudeckim odkryto w 1995r. w lesie cmentarzysko, składające się z 6 konstrukcji megalitycznych w typie tzw. grobowców kujawskich.

Brak w nich komory grobowej, a cechy megalityczne dostarcza kamienna obstawa nasypu kamienno- ziemnego.

Stanowisko położone jest na płycie wysoczyznowej i zajmuje powierzchnię około 1,5 ha. Grobowce mają orientację wschód- zachód, z czołami od wschodu. Największy z grobowców ma 36m długości, 9m szerokości i 1,4m wysokości u czoła. Najmniejszy liczy 14,5m długości i 5,5m szerokości u czoła. O tym, ze jest to konstrukcja megalityczna typu kujawskiego świadczą kamienne obramowania nasypów.

Z dotychczasowych badań nad grobowcami wynika, że powstawały w kilku etapach. Pierwszym było ustawienie, możliwie najbliżej siebie głazów i wypełnienie szczelin między nimi mniejszymi otoczakami. Głazy największe ustawiano zawsze u czoła grobowca, coraz mniejsze idąc ku wierzchołkowi.

Nie wiadomo czy to obramowanie konstruowano przed złożeniem zmarłego czy po ceremonii pogrzebowej. Drugim etapem budowania było usypanie kurhanu. Być może całemu procesowi budowania grobowca towarzyszyły jakieś obrzędy magiczne.

Ciekawym odkryciem jest znalezienie na jednym z kamieni czoła grobowca intencjonalnego rytu, być może, jak chce J. Wierzbicki jest to „szkic architektoniczny” stawianego obiektu. Dolnośląskie megality nie zostały jeszcze dokładnie zbadane i wciąż nie wiadomo, co kryją w sobie ziemne nasypy ( W. Wojciechowski, 2003.).

 Słonowice

Ciekawym, neolitycznym stanowiskiem, pochodzącym z KPL są Słonowice. Początkowo uznane za fortyfikacje obronne struktury po dokładniejszych badaniach okazały się miejscem sakralnym, połączonym z cmentarzyskiem.

Powstało ono na spłaszczeniu stoku, które od wschodu, zachodu i najprawdopodobniej północy było osłonięte wałem z rowami po obu jego stronach.

Od strony południa istniał 120 m grobowiec. Grobowiec ten nawiązywał do konstrukcji typu kujawskiego. Cechą różniącą go od grobowców kujawskich jest fakt, iż zamiast kamieni, zastosowano w nim drewno, które w przeciwieństwie do kamieni było w tym rejonie ogólno dostępne. Ściany grobowca to palisada zbudowana z pali drewnianych o średnicy około 30cm.

Taką strukturę nazwano megaksylonem.

Takich grobowców odkryto jak na razie sześć. Ciała składano w tych grobowcach różnie: groby skrzynkowe, jamowe przysypane kamieniami. Inwentarz grobowy był bardzo ubogi.

Datowanie oparte na analizie porównawczej warstw stratygraficznych oraz metodzie radiowęglowej pozwala ustalić czas powstania obiektu na przełom IV i III tys.p.n.e. Można więc wiązać jego powstanie na początek KPL w tej części Małopolski. Co ważne grobowcom towarzyszyło klasyczne, płaskie cmentarzysko KPL, datowane na okres paręset lat wcześniejszy niż powstanie megaksylonów, więc etap rozwoju KPL ( K. Tunia, 2003.).

Grzybnica

Z cmentarzyska w Grzybnicy znanych jest 17 nekropolii z kręgami kamiennymi, wytworzonych przez ludność kultury wielbarskiej. Omawiane cmentarzysko należy do starszej fazy tej kultury.

Cecha charakterystyczną wyodrębniającą to stanowisko spośród innych cmentarzysk kultury wielbarskiej jest występowanie obok grobów płaskich i kurhanów także kręgów kamiennych. Takie kręgi występują poza Pomorzem ok. w południowej Norwegii i południowo – zachodniej Szwecji w liczbie ponad tysiąca.

Cmentarzysko znajduje się na lewym brzegu górnej Radwi, występuje jako najdalej na zachód wysunięte stanowisko z grupy Odry – Węsiory.

Stanowisko to zajmuje obszar około 10 ha, wydłużony równolegle do rzeki, na którym występuje 11 wzniesień płasko wypukłych, o średnicy 10 – 12m, prawdopodobnie mogił. Oprócz tego na stanowisku znajdują się 2 bliźniacze kręgi głazów (I i II; średnica około 40m), oddalonych od siebie o około 30m.

Obiekt był przebadany dość dawno, bo w 1974 r. Przebadano wówczas dokładnie kręgi I i II. Po środku kręgu I znajduje się wzniesienie kopczykowate. Okrąg składa się z 20 zachowanych, stojących lub obalonych głazów, między którymi odstęp wynosi po 3,5 – 4m.

Krąg II składa się z 16 głazów ustawionych co 3,5m, które stały pionowo i sięgały do wysokości 87 cm. Pod nasypem kopczyka z kręgu I znajdował się grób- okrągła jama o średnicy 1m i głębokości 1,1m wypełniona spalenizną. Pierwotnie był pokryty warstwą kamienną.

Niedaleko kopca zachował się obiekt, będący pozostałością stosu ciałopalnego. Chronologia została określona na podstawie znalezisk z pochówka z kręgu II oraz grobu płaskiego nr 1 z jednego ze wzniesień. Oba groby datowane są na fazę B2 okresu wczesnorzymskiego (brązowa bransoleta) czyli lata ok. 70 – 170 n.e.

Przeznaczenie kręgów nie jest nam do końca znane. Być może służyły jako grobowce lub też, co jest bardziej prawdopodobne, wyznaczały miejsce zgromadzeń publicznych, na których w szczególnych okolicznościach mogło się grzebać zmarłych ( R. Wołągiewicz, 1975.).


3 komentarzy »

  1. Comment by Mariola — 29 kwietnia 2009 @ 10:15

    Dziękuję za informację. Jeździmy po całym świecie szukać przygód, a tak mało wiemy o rodzimych tajemnicach.
    Mariola

  2. Comment by Wojciech — 26 września 2010 @ 21:16

    Wspaniała strona! Ostatnio ciągnie mnie do odkrywania korzeni europejskiej kultury, poza tym szukam ciekawych miejsc w Polsce do odwiedzenia. Dzięki!

    Wojciech :)

  3. Comment by Borkowo1 — 20 kwietnia 2011 @ 23:45

    Zapraszam do Borkowa, maleńkiej wsi w gminie Malechowo, by zadumać się nad zagadkami potężnego dolmenu – megalitycznego grobowca.

    Do 1896 r. w pobliżu samotnego, obecnie, megalitu istniał jeszcze jeden grobowiec podobnego typu. Rozebrano go podczas poszukiwania skarbów,
    które – jak głosiły stare legendy – miały się wewnątrz znajdować. Po wydobyciu prehistorycznych kamiennych i krzemiennych narzędzi oraz kruchej ozdoby bursztynowej rozczarowani poszukiwacze skarbów zaniechali swojej działalności. Badania archeologiczne prowadzone w latach 30. XX w. potwierdziły, że dolmen w Borkowie musiał powstać około 3 tys. lat p.n.e.
    Komora grobowa składa się z 12 olbrzymich głazów narzutowych, przykrytych
    4 głazami stanowiącymi strop. Do dziś nie wyjaśniono tajemnicy transportowania potężnych głazów i konstruowania z nich komór grobowych. Niewykluczone, że grobowiec zbudowano dla wyjątkowego zmarłego – wodza, dostojnika czy kapłana. Mogło to być także miejsce kultowe. Prochy zmarłych składano w dolmenie wielokrotnie, uprzątając poprzednie pochówki pod ściany komory.
    W Borkowie warto zobaczyć również dwa grobowce bezkomorowe, które są inną formą grobów megalitycznych – zbiorowymi mogiłami ludności okresu pucharów lejkowych.

    http://www.borkowo.info.pl

Kanał RSS z komentarzami do tego wpisu.

Dodaj komentarz

You must be logged in to post a comment.


Zinrex Premium Magazine Style Wordpress Theme